Мои Конспекты
Главная | Обратная связь


Автомобили
Астрономия
Биология
География
Дом и сад
Другие языки
Другое
Информатика
История
Культура
Литература
Логика
Математика
Медицина
Металлургия
Механика
Образование
Охрана труда
Педагогика
Политика
Право
Психология
Религия
Риторика
Социология
Спорт
Строительство
Технология
Туризм
Физика
Философия
Финансы
Химия
Черчение
Экология
Экономика
Электроника

Субстант.(дзейнік.)сказы: намінат. назыўн. вакат. геніт. канструкцыі з “назоўным уяўлення”.



Намінат. з'яўл. аднасаст. сказы, у якіх сцвярджаецца наяўнасць, існаванне прадметаў ці з'яў, напр.: Верасень. Халодны дождж. Гал. член прадст. наз. у форме Н.скл, яго пазіцыю могуць займаць і колькасна-іменныя спалучэнні: Восень сорак другога еода. Цёмная, мокрая ноч. Намін. сказы арганізуюцца на асн. лексем, якія намінуюць сабой 1) з'явы, дзеянні і станы, што мысляцца ў часавай працягласці: дождж, холад, снег. або прама ўказваюць на час: лета, полудзень, ноч і інш.; 2) прадметы, што закл. у сабе знач. прасторы ці размяшчэння ў ёй: стол, кнігі, млын, пляц, вакзал, дарогі і інш. Грамат. прыметы намн. сказаў: • гал. член сумяшчае ў сабе функцыю наймення прадмета / з'явы і ідэю яго існавання, быцця: Дваццаты век. Радзінны спеў; • яны толькі сцвярджальння: Раніца. Шэрае, нізкае неба; • маюць толькі рэальную мадальнасць і значэнне цяп. часу, не валодакць мадальн. мадыфікацыямі. • няма прэдыкатыўных адносінаў, а значэнне прэдыкат. выраж. інтанацыяй канстатацыі: Восень. Падаюць яблыкі ў звонкіх садах. Вечар. Сонца расплавіла медныя шыбы

Указальныя, акрамя паведамлення пра існаванне з'яў, прадмегаў, указваюць на іх пры дапамозе ўказальных часціц вось (во, оп), вот, еунь (унь), напр.: Вось ста рая хатка. Вунь і ўзлессе..

Эмацыянальна-ацэначыя і пабуджальна-пажадальныя намінат. сказы сумяшчаюць у сабе канстатацыю быцця, існавання і яе эмац.-экспрэс. ацэнку кшталту: А сады якія! Ну зіма! Ну пагодка! Структурная асібл. такіх сказаў у наяўнасці эмац.-экспрэс. часціц ну і, ай ды, што за, а таксама прыметнікаў які, якая, якія ў функцыі часціц: Ну і сонца! Які не-звычайны дзень! Што за натура! Да пабудж.-пажадальных адюсяць сказы са значэннем волевыяўлення і пажадання: Агонь Пад'ём!.

Вакатыўныя – аднасаст. сказы, якія выражаюць нерасчлянёныя думкі, пачуцці, волевыяўленні да асобы, названай гал. членам гэтых сказаў (назоўнік ці займеннік у назоўным склоне). Гэтыя сказы перадаюць адносіны моўцы да асобы: «Сцяпан?» - Вось яно матчына здзіўленне. Адрозніваюцца адзваротка: зваротак не з'яўл. самаст. камунікацыйнай адзінкай. Адзначаюць тры тыпы вакат. сказаў, якія выражаюць:• заклік, просьбу ці патрабаванне адгукнуцца, адказаць; • эмац. рэакцыю на слова і дзеянне суразмоўцы; • пачуцці, што ўзнікаюць у момант пазнатання ці прыпамінання

Генітыўныяаднасаст. сказы, гал. член якіх выражаны назоўнікам у Р склоне, Хар-зуе прадмет у колькасньп адносінах: А дарог жа, дарог ды прастпорных якіх!.. (Я. Колас).

Нячленныя, ці нерасчлянёныяабо словы-сказы - непадзельныя сінт. адзінкі з аднаго слова або ўстойлівага спалучэння слоў, якія выраж. станоўчы ці адмоўны адказ на чыё-небудзь выказванне, эмац., мадальна-экспрэс. ацэнку, пабуджэнне да чаго-н., запытанне: - Ты мяне зваў? -Але; - У інтпэрнэш тпак і не пашрапіў. - Вось шабе і на! Спецыфіка нячленных сказаў: • немагчымасць расчлянення іх фармальнага саставу • кантэкстуальнасць, макс. абумоўленасць іх сэнсавага значэння моўнай сітуацыяй; • яны не намінуюць сабой сітуацыі ці з’явы рэчаіснасці, а толькі адлюстроўваюць мадальна-экспрэсіўныя адносіны: сцвярджэнне, адмаўленне, запытанне, пабуджэнне, эмац. ацэнку.

Паводле марфалагічнай прыметы адрозніваюць нячленныя сказы, выражаныя: • часціцамі: так, не, ну, хіба, няўжо і інпі.; • мадальнымі словамі: вядома, праўда, беіумоўна, канечне і інш.; • непадзельнымі спалучэннямі: Ды ўжо х! Вось табе і на! Дзіва што і інш.; • формуламі ветлівасці: дзякуй, калі ласт, бывай. (Праўда, іх адносіць да слоў-сказаў