Мои Конспекты
Главная | Обратная связь


Автомобили
Астрономия
Биология
География
Дом и сад
Другие языки
Другое
Информатика
История
Культура
Литература
Логика
Математика
Медицина
Металлургия
Механика
Образование
Охрана труда
Педагогика
Политика
Право
Психология
Религия
Риторика
Социология
Спорт
Строительство
Технология
Туризм
Физика
Философия
Финансы
Химия
Черчение
Экология
Экономика
Электроника

ГЕЛЬМИНТТІК АЛЛЕРГИЯ



Гельминттер, паразиттік өмір сүруімен қатар, бөліп шығаратын заттарымен сенсибилизация дамытады. Олардың антигендері иммуноглобулин Е синтезін өте күшті белсендіреді. Гельминтоздардың аллергиялық реакциялары жедел және баяу түрімен, немесе екеуімен бірдей жүреді.

Гельминттердің секреттері және экскреттері, өліктері иммуноглобулин Е синтезін белсендіреді. Көбінде жедел аллергиялық реакция басым жүреді. Иммундық жауабында Т-супрессор басылып, хелперлер мен В-лимфоциттері көбейеді. Тұрақты эозинофилия пайда болады. Эозинофилдердің иммуноглобулин Е және комплементпен (С3) кооперациясында эозинфилдердің цитотоксикалық факторлары (пероксидаза және фосфолипаза) бар гранулалары шығып, гельминттерді зақымдап дегельминтизацияға әкеледі. Антипаразитарлық антиденелер моноциттер мен макрофагтардың гельминттерге цитотоксикалық әсерін белсендіреді.

Гельминттер балалардың ақыл-ойының және физикалық жетілуіне кері әсер етеді. Гельминтоздың клиникасы гельминттердің түріне байланысты. Альвеококкоз бауырды зақымдайды. Анкилостомидозда эозинофилия, бронхопневмония, астмоидты синдром, уртикарлы бөртпелер болады. Аскаридоз-респираторлық синдром, бронхит, эозинофилия береді. Ауыр түрінде ішек бітеліп қалуы мүмкін.

Әртүрлі гельминттердің миграциялық стадиясының клиникасы қызба, миалгия, артралгиялар, дерматит, өкпе зақымдануымен, Квинке ісігі, абдоминальдық синдром, лимфа түйіндерінің шошуымен, эозинофилия, лейкоцитозбен (70 мыңға дейін 1мкл) көрінеді.

Гельминтоздың диагностикасы-нәжісті байыту әдісімен бірнеше рет гельминттерге тексеру. Сонымен бірге иммуноглобулин Е-ні ем алдында және соңында тексеру.

Гельминттер антигендерімен (PHГA, PCK, ИФА) кейбір серологиялық реакциялар қойылады. Радиоаллергосорбенттік тест арнайы антиденелерді (IgE и G) анықтайды.

 

38. ВАКЦИНАЛЫҚ ЖӘНЕ САРЫСУЛЫҚ АЛЛЕРГИЯСЫ

Пирке бірінші рет сарысу ауруын денеге жайылған Артюс реакциясы деп сипаттады. Сарысу құйғанда көбінесе жедел сарысу ауруы дамиды. Сарысу ауруының созылмалы түрі әртүрлі дәрілердің және химиялық препараттардың әсерінен пайда болады. Сарысу ауруының жедел түрінде жедел гломерулонефрит, геморрагиялық васкулит дамиды. Созылмалы түрінде аутоиммунды аурулар, сарысу коллагенозы пайда болады. Сарысу белогі адам қанында бір ай сақталады. Аурудың дамуы белоктардың мөлшеріне байланысты. Жылқы сарысу белогының және преципитиндердің комплексі антиген болып саналады. Сарысу ауруындағы аллергиялық реакциясындағы антиденелер - осы комплекске қарсы құрылған екіншілік антиденелер. Қанда ертінді иммундық комплекс реакциясы дамиды. Сарысу ауруының дамуында антиденелер (иммуноглобулиндер М және G) және комплемент қатысады. Аллергиялық реакция дамуына антиденелер титрі 8-14 күн өткенде жеткілікті болады. Ертінді имммунды комплекстер ішкі мүшелердің және капиллярлардың зақымдануының клиникасын дамытады.

Аурудың қайталануы (рецидиві) иммуноглобулин G-дің пайда болуымен және оның қанда сақталған сарысу белоктарымен байланысуына байланысты. Мұндай жағдайда ауру бірнеше айға созылады.

Қолданылатын барлық вакциналар және сарысулар сенсибилизация береді. Бірнеше антигені бар вакциналардың аллергиялық қасиеті жоғары. Вакцина еккенде, оның барлық антигендеріне қарсы антиденелер түзіледі. Адам мүшелеріне туыс антигендері бар вакциналар аутоиммунды процесс дамуына әкеледі. Иммунизацияға еккен вакцина адам организмінде сенсибилизация реакциясын дамытады. Қанда медиаторлар, гистамин, ацетилхолин көбейеді. Қан элементтерінің реакциясы байқалады. Шеткі қанда эозинофилдер мен лимфокиндер көбейіп, лейкоциттер мен тромбоциттер азаяды.

Сарысу ауруының клиникасы жетінші күні дамиды, оны “сарысу ауруының синдромы” деп атайды.

Алллергиялық аурулар анамнезінде бір ауруы бар балаларда (диатез, мұрын-жұтқыншақ инфекциялары, жүктілік кезінде токсикоз болса, резус-дәл келмесе) дамиды

Сарысу құйғаннан кейін 7-20 күн өткенде теріде бөртпе, қызба, лимфа бездерінің шошуы, буындардың ісінуі байқалады. Кейде нефрит, васкулит, коронарит дамуы да мүмкін.

Аллергиялық реакциялар КДС және АКДС вакцинасын қайталап бергенде бірден немесе бірнеше сағат өткенде пайда болады. Анафилакциялық шок вакцина бергеннен кейін 1-7 сағатта дамиды. Вакцинадан кейін есекжем, Квинке ісігі, экзема болуы да мүмкін. Көпшілігінде аллергиялық реакция 2-4 тәулік өткенде көрініп, 4-5 күнге созылады. Кейде аллергиялық реакция 8-16 күн өткенде дамып, қандағы антиденелер түскен антигендерді ертінді иммунды комплекске айналдырады.

Аллергиялық реакцияны IgE-нің Fc-фрагменті жүргізеді.

Сарысу ауруында 85% терінің, 70%-қызба, 25%-лимфа түйіндерінің шошуы, буындардың өзгеруі-20% болып, басқа мүшелер де зақымданады.

Көкжөтел вакцинасын алғандардың аллергияға бейімділігі болса, бронх демікпесі бірінші егуден кейінде дамуы мүмкін. Сонымен бірге балаларда псевдокруп, спастикалық бронхитте кездеседі. Нефропатия, энцефалит, энцефаломиелит сияқты ауыр асқынулары болғаны да белгілі. Энцефалиттер баяу аллергиялық реакциясымен, аутоиммунды компонентпен жүреді. Көкжөтел вакцинасы аллергиялық реакцияны жиі береді.

Сарысу ауруының ауыр түрінде дене ыстығы жоғары, полиморфты бөртпе, тыныс алу жолының қабынуы, ауыз қуысында энантемалар, энтерит, эндокардит, энцефаломенингит дамып, ауыру бір айға созылады.

Сарысу ауруының орта ағымды түрі, көбінесе терінің зақымдануымен білініп, 2 аптаға созылады.

Жеңіл түрінде - еккен жерде есекжем, бездер шошиды.

Сарысу ауруын емдеуге антигистаминдік дәрілерді және кортикостероидтерді қолданады.

Профилактикасы. Кейде вакцина егуден бұрын немесе егуді жалғастыруға аллергологпен ақылдасу жөн. Басқадай ауруы бар кісілерді егуге болмайды. Аллергиялық ауруы болғанда да, аллергологке көрсетіп, 1-2 жылға дейін егуге болмайды. Лейкопениясы, тромбоцитопениясы бар, гаммаглобулиндері көбейген балаларды екпейді. Егу алдында тері ішіне (физиологиялық ертіндісімен 10рет ертілген 0,1 мл вакцинаны) сынама қояды. Егерде сынама оң болса вакцинаны екпейді. Гиперсезімталдығын басу үшін антигистаминдік дәрілермен емдеп, антигені жоқ тағам тағайындап барып, кейін егеді. Әртүрлі вакциналармен егудің аралығы екі айдан қысқа болмауы керек.

Сарысуды Безредка әдісімен береді. Сіреспеге қарсы сарысу дифтерияға қарсы берілетін сарысуға қарағанда, аллергиялық реакцияны өте жиі береді.

 

39. АЛЛЕРГИЯЛЫҚ РИНИТТЕР

Риниттер мына түрлерге бөлінеді: аллергиялық ринит, вазомоторлық, инфекциялық, медикаментоздық, жүктілік риниті, кейбір эндокриндік бұзылыстарда болатын риниттер.

Дәрілік ринитті гипотензиялық дәрілер (резерпин) және контрацептивтер жиі дамытады.

Аллергиялық ринит жоғарғы тыныс алу жолдарының созылмалы аурулары бар науқастардың 15-55%-ында кездеседі және Қазақстандағы барлық аллергиялық аурулардың-40% (Мошкевич В.С.). Экзоантигендер мұрынның шырышты қабығы арқылы кіреді.

Аллергиялық ринитте эпителийлердің функциялары бұзылып, мұрында иммуноглобулин А азайып, эозинофилдер көбейіп, капиллярлардың өткізгіштігі үлкейіп, вазодилятацияға және шырышты қабықтың ісінуіне әкеледі. Антигендер табиғи бөгеттерден жеңіл өтіп кіреді. Аллергендердің қайталап кіруі реакцияның иммунологиялық фазасын дамытып, медиаторлар шығады. Ісіну қан жүруін баяулатады, шырышты қабықтың қорғаныс факторлары (лизоцим азайып, мұрын секретінде рН көтеріледі, эпителий өткізгіштігі көбейеді) төмендейді. Шырышты қабық гистаминді, эозинофилдерді көп шығарады. Тұрмыстық және эпидермальдық аллергендер жедел аллергиялық реакциялар шақырады. Бактериальдық және грибтік аллергендер сенсибилизациясы баяу аллергиялық реакциямен жүреді.

Аллергиялық ринитте мұрын шырышты қабығының гиперплазиясы, базальды мембрана жұқарып іседі және эозинофилдер инфильтрациясы, шырышты бездердің гипертрофиясы анықталады. Эпителийлер ақаулары пайда болып, бокал тәрізді клеткалар көбейеді.

Риниттер аллергиялық және псевдоаллергиялық болып бөлінеді. Аллергиялық ринитте (АР) бір экзоаллергенге гиперсезімталдығы бар және аллергиялық реакция мұрында –“шок”мүшесінде дамиды.

Псевдоаллергиялық ринит - мұрын ішіндегі тамырларының неврозы, жалпы нейровегетативтік және эндокриндік бұзылыстардың бір симптомы.

Вазомоторлық ринитте вегетативтік жүйке жүйесі жұмысы бұзылған – холинергиялық немесе адренергиялық гиперреактивтілігі байқалады. Ауру жыл бойы үзіліссіз жүреді. Шылымды, түтінді, бояуды көтере алмайды. Үнемі тұмауратып, түшкіріп, басы ауырып, құлағы бітіп жүреді. Кейде вазомоторлы және аллергиялық риниттер бір-біріне қосылып кетеді.

Аллергиялық риниттердің ағымы – маусымды, тұрақты, олардың араласқан түрі болып бөлінеді. Патогенезі бойынша риниттер – атопиялық, инфекциялық-аллергиялық және псевдоаллергиялық (вазомоторлық) болады. Кәсіби түрі де белгілі. Аурудың ұзақтығына қарай жедел, созылмалы ағымды деп бөледі. Аллергиялық риниттің тұрақты түрінің (атопиялық вариант) бактериальдық аллергенге қатысы жоқ, басқа аллергендермен (үй шаңы, жануарлар эпидермистері, кейбір дәрілер, тағамдық өнімдер) байланысады.

Бактериальды және грибті аллергендер инфекциялық-аллергиялық вариантымен тұрақты ринит дамытады.

Аллергиялық риниттің клиникалық стадиялары: пароксизмді, катаральды, вазодилятаторлы. Сонымен бірге ісік, гипертрофия, полипозды стадиялары болады.

Аллергиялық ринитте (атопиялық) аллергеннің әсерімен IgE пайда болып, мұрынның мес (базофил) клеткаларына байланысады. Антиген мұрынға қайта түскенде, оған IgE байланысып мес клеткаларын ыдыратып, биологиялық белсенді заттар (гистамин, лейкотриендер, брадикинин, простагландин, тромбоцит белсендіретін факторлар т.б.) шығып, жедел риниттің клиникасын береді.

Аллерген көптеген цитокиндерді (ИЛ-4, ИЛ-5, ИЛ-3, ядерлі-моноцитарлы, колоние белсендіретін, өндіретін), хелпер-2-ні белсендіреді. Бұлар шырышты қабықтың инфильтрациясын беретін эозинфилдерді белсендіреді.

Диагноз-клиникалық-зертханалық және рентгенологиялық зерттеулермен, аллергендермен қойылатын тері және өршіту сынамалармен, аллергенді анықтайтын иммунологиялық әдістермен қойылады. Диагноз қоюда мұрын секретіндегі эозинофилдерді анықтаудың да маңызы зор. Олар, әсіресе өршіту сынамасынан кейін көбейеді.

Инфекциялық - аллергиялық риниттің қозуы жылдың суық кезінде басталып, жылы айларда (жазда) тоқтайды. Ремиссия кезінде де шырышты қабықта патологиялық өзгерістер сақталады. Егерде инфекция қайта түссе, тұмау тәрізді процесс қайта дамиды.

Аллергиялық риниттің химиялық себептерімен (аэрозольды химиялық заттардың ауамен аздаған мөлшерде түсуінде) қабыну мұрынның, көмейдің, жұтқыншақтың шырышты қабығының қабынуымен бірге дистрофиялық өзгерістерімен жүреді. Мұндай ауруларда вазомоторлық, гипертрофиялық, атрофиялық, поллиноздық, демікпе алды стадиялары анықталады.

Кәсіби аллергиялық ринит шырышты қабықтың құрғауымен, мұрын іші қышуымен, ауыруымен, түшкіру, ринореемен сипатталады. Аллергеннің элиминациясында мұның бәрі басылады. Егер аллергенмен жанасулық жалғасса, ауру дамып, тұрақты клиника береді. Мұрынның шырышты қабығындағы эозинофилия және патологиялық процесс бронхтарды қамтып, аллергоз өршиді. Аллергиялық риниттердің асқынуларына - синуситтер, жұтқыншақтың немесе бронхтардың қабынуы (бронх демікпесі) жатады.

Аллергиялық синуситтер.

Мұрын қуысының аллергиялық ауруларына мұрынның қосалқы қуыстарының шырышты қабығының әртүрлі өзгерістерін рентгенологиялық (қалыпты және контрасты) зерттеулермен, немесе диафаноскоп және эхографиямен анықтайды. Томография мұрын қосалқы қуыстарының өзгерістерін жақсы көрсетеді. Кейде антроскопия жүргізіледі. Қосалқы қуыстың өзгерістері-аллергиялық гайморитті анықтайды. Аллергиялық риниттің маусымдық қозған кезінде науқастардың 65%-ында гайморит, кейде онымен бірге этмоидит, фронтит дамиды. Қуыстағы қабыну созылмалы және бір жақты, кейде тез қайтымды болады.

Инфекциялық ринитте қосалқы қуыстардың қабынуы - 85%. Көптеген синустер өзгеріске ұшырайды. Гайморит екі жақты болса, өзгерістері тұрақты.

Аллергиялық риниттің аралас (қосынды) түрінде екі жақты гиперсезімталдықпен (тозаңды және бактериальды, кейде үш антигенге қарсы) тыныс алу жолдарының шырышты қабығының клеткаларын зақымдап, ұлпаға қарсы аутоантиденелер құрылады. Аралас аллергиялық риниттің пайда болуы иммунитеттің төмендеуімен аллергиялық қабынудың күшеюіне байланысты. Бұларға жүре келе тағам және дәрі аллергиялары да қосылады. Қосынды (аралас) аллергиялық ринитте қабыну жоғарғы тыныс алу жолының барлық шырышты қабығына жайылады. Ринитке жөтелу, тұншығу ұстамасы, орталық отит симптомдары қосылады.

Қосынды аллергиясы болғанда, мұрын ішінде полиптер шығады. Науқастардың үштен бірінде пансинусит лабиринтетпен қоса дамиды. Гайморит - екі жақты, гиперпластикалық немесе полипозды. Ондағы өзгерістер аллергиялық реакцияның қай түрімен жүруіне байланысты. Егер қозу жаздыгүні дамыса, қабыну маусымды риниттегідей, егер қозу бактериальды инфекциялармен қыстыгүні дамыса, баяу аллергиялық реакцияның көріністері анықталады.

Қабыну көріністері аллергиялық реакцияның стадияларымен сипатталады. Вазодилятаторлық стадияның негізгі симптомы – мұрынның созылмалы бітіп қалуы. Гиперсекреторлы стадиясы –түшкіру ұстамасы жиі және мұрыннан сұйықтық мол ағады.

Ісіктік стадиясы – (созылмалы ісік) – мұрын кеуілжірлерінің күшті ісінуі, мұрын жолдарын толық жауып тастайды. Катаральды түрінде мұрын шырышты қабығы қызарған. Гиперпластикалық түрінде – мұрынның төменгі кеуілжірлерінің арт жағының және орталық кеуілжірлерінің алдыңғы жағы үлкейеді.

Полипозды стадиясында – көптеген уақ полиптер, әсіресе торлы лабирингтер маңында болады.

Аллергиялық риниттердің аса маңызды диагностикалық белгілері: аллергендермен қойылатын терілік және өршіту тесттері, мұрын жалқығында IgE-нің және секретінде эозинофилдер көбеюі. Әртүрлі риниттердің (атопиялық, инфекциялық, грибтік, химиялық препараттар) клиникалық көріністері бір-біріне ұқсас.

Мұрынның және оның қосалқы қуыстарының созылмалы аллергиялық қабынуы - тыныс алу жолының кең тараған патологиясы. Аллергендердің ингаляциялық жолмен түсуі, тыныс алу жолдарының басқа мүшелерінде сенсибилизацияға шалдықтырып, аллергиялық отит, фарингит (35%) тубоотит (8,3%) дамытады (В.С. Мошкевич).

Жедел аллергиялық фарингитті бірінші рет Квинке (1882) сипаттаған. Аурудың тілі, тілшігі, бадамша бездері, көмейдің кіреберісі ісінеді. Беті ісініп, есекжем пайда болады. Ісік кенет басталып, тез дамиды. Созылмалы аллергиялық фарингитте науқастардың көмейінде бір нәрсе тұрғандай, түкіріктің көбеюі, кейде жөтелуі, ауаның температурасы өзгерсе, көңіл күйі төмендейді. Суық су ішсе, фарингит тез қозады.

Көмейдің аллергиялық зақымдануы өте сирек, бірақ өте тез дамиды. Жедел ларингиттің үш түрі белгілі: диффузды, шектелген және сіңірасты. Диффузды аллергиялық ларингитте – тамағы жыбырлап, тамағында бір түйір бардай сезініп, жөтеліп, дисфония, дем алу қиындайды. Көмейдің шырышты қабығы ісініп, жалқық секретімен жабылады. Ісік тілшікті, кейде псевдодауыстың бүкпесін қамтиды. Шектелген аллергиялық ларингитте – дисфония, көмейінде бірдеме бардай жыбырлайды. Дауыс көп өзгермейді. Шын дауыс бүкпелерінің ісігі сирек кездеседі.

Сіңірасты аллергиялық ларингиті 5-7 жасқа дейінгі балаларда кездеседі. Көмей стенозы кейде трахеостомаға немесе кісі өліміне әкеледі.

Көмей ауруларының стадиялары: созылмалы аллергиялық катаральды ларингит, гиперпластикалық аллергиялық, ісікті-полипозды аллергиялық (Рейнике ісігі).

Халықаралық аурулар жіктемесі (1982) бойынша екі белгі ескеріледі: бірінші - нозологиялық түрі (аллергия), екінші – ақымдалған мүше немесе жүйе (мұрын, көмей).

Мошкевич В.С. (1992) жоғарғы тыныс алу жолдарының созылмалы ауруларының клиникалық жіктемесін жасаған, онда патогенезін, ағымын, түрін, стадиясын, патологиялық процестің қай мүшені зақымдағанын көрсетеді. Мысалы, диагноз – созылмалы аллергиялық ринит және синусит (гайморит), серозды түрі, (сенсибилизация өсімдіктердің тозаңына), қозу кезі, жеңіл ағымды, гиперсекрециялық стадиясы.

Аллергиялық риниттің емі. Қолданылатын бейспецификалық емдер көбінесе нейровегетативтік вазомоторлы ринитте көмектеседі.

Аллергиялық ринитті емдеу үшін арнайы аппаратпен мұрынның төменгі кеуілжірінің шырышты қабығының ультрадыбысты дезинтеграциясын жүргізеді. Мұрын ішінің дезинтеграциясы аллергиялы және вазомоторлы ринитте көмектеседі. Гиперсекрециялы ауруларды емдеуге атропин сияқты әсері бар беллоид тағайындайды. Аллергиялық ринитте дәрі электрофорез немесе фонофорезбен мұрын қуысына жібереді. Антигистаминдік дәрілер қышыну мен гиперсекрецияны басады. Эозинофилия жоғарғы сезімталдықпен мұрын арқылы дем алуды бұзса, баяу әсерлі субстанцияға және лейкотриендерге әсер ететін стероидтарды тағайындайды.

Аллергиялық риниттің симптомдарының дамуында негізгі рөл атқаратын - гистамин. Гистаминнің үш рецепторы белгілі, ауру басталғанда Н1, рецепторымен дамиды. Н1 – рецепторының антагонистері мұрын қуысының қышуын, ринореяны және түшкіруді азайтады, бірақ мұрынның бітуіне әсер етуі нашар. Бірінші шыққан антигистаминдік препараттар (супрастин, димедрол, тавегил) седативті және антихолинергиялық әсер етуінен және қысқа уақытта организмнен шығып кетуінен науқастарға қолданылмайды. (Н.Н. Речинская, 2001)

Кейін шыққан антигистаминдік препараттар (семпрекс, гисманал, аллергодил, цетрин, кестин және басқалар) жақсы нәтиже беруімен мұрынның ісінуін толық кетірмейді. Бұлар аллергиялық коньюнктивитті және есекжемді де басады. Бұл препараттар мұрын ісігін басатын препараттармен (псевдоэфедрин) қоса қолданылады. Псевдоэфедринді балаларға және жүйке жүйесі қозатын ауруларға беруге болмайды.

Қазіргі заманда аллергиялық ринитті емдеуге мұрын ішіне қолданылатын антигистаминдік препараттар (азеластин және левокабастин) жақсы және тез көмектеседі, ал күніне 2 рет алғанда аурудың алдын алуға да болады.

Кортикостероидтерді (будесонид, флунизолид, флукокортинбутил, флутиказон пропионат, мометазон фуроат, триамциналон) жергілікті мұрын ішіне пайдаланғанда, цитокиндер мен хемокиндердің шығуын және клеткалардың (Т-клеткалар мен эозинофильдердің) инфильтрациясын тоқтатып, қабынуды өте күшті басады. Мес клеткаларының саны шамалы азаяды.

Кортикостероидтерді жалпы (парентеральды және пероральды) қолдану - аллергиялық риниттер емінде ақырғы резерв. Керек жағдайда бір аптадай ғана беріледі. Сондықтан кортикостероидтерді аллергиялық риниттің ауыр ағымында жергілікті, үнемі қолдану керек.

Кромондар (кромолин және некромил натрий) мес клеткаларының мембранасын тұрақтап, медиаторлардың шығуын азайтады. Бұл препараттарды ауру басталардан 2-3 апта бұрын бергенде, жақсы нәтиже береді.

Ісінуге қарсы қан тамырларын тарылтатын препараттарға а1 – адренергиялық агонистер (мезатон) және а2 – адренергиялық агонистер (африн, галазолин, нафтизин), норадреналин босататындар (эфедрин, псевдоэфедрин, амфетаминдер) және норадреналиннің қайта сіңуіне кедергі болатын (кокаин, тримекс) жатады. Бұлар 7-10 күннен артық тағайындалмайды. Балаларға (1 жасқа дейінгі) және 60-тан асқан қарттарға, жүктілік кезінде, глаукомада, гипертонияда қолдануға болмайды.

Маусымдық аллергиялы риниттердің қозған кезінде аскорбин қышқылын, Р және Д витамин топтарын, рутин, натрий цитратының 10%-ертіндісін және май қосылған холестеринді алуды ұсынады. Е-аминокапрон қышқылының 5% ертіндісін қолдану және күкіртпен емдеудің бір курсын өткізу жақсы көмектеседі. Күкірт бүйрек үсті бездерінің қыртыстарының функциясын көтеріп, эндогендік кортикостероидтердің секрециясын көбейтеді.

Спленин, унитол, күкіртті магнезия инъекцияларын береді. Бета-адренорецепторларын белсендіретіндер (адреналин) жақсы көмектеседі. Тамыр тарылтатын дәрілердің емдік әсері 2-4 сағатқа ғана созылады. Бұл дәрілерді ұзақ қолданғанда қан тамырлары склерозға ұшырап, дегенеративтік процесс дамиды.

Созылмалы аллергиялық риниттің полипозды стадиясында хирургиялық емде орын алады. Полипотомиямен бірге антигистаминдік дәрілер, полипоздық аутоантигенмен арнайы гипосенсибилизация, кортикостероидтерді (парентеральді, фонофорезбен немесе мұрын ішіне) беру, спирт-новокаин блокадалары жүргізіледі. Қосымша трипсин тағайындау мұрын қабынуын азайтады. Трипсин стафилококк анатоксинінің иммуногендік қасиетін күшейтеді. Хирургиялық ем аллергиялық ринитте мұрын арқылы дем алуды қалпына келтіруге, инфекциядан тазарту және тітіркену ошақтарын алып тастауға бағытталады.

Антигендерді денеге, әсіресе өкпеге таратпау үшін радикальды операция жасамайды. Бірақ, конхотомияны, конкоантропексияны, төменгі кеуілжірге криотерапияны жүргізеді. Кейде хирургиялық операциядан кейін ауру қозуы болады. Сондықтан оны ауру қозудың алдын алатын дәрілерді (преднизолон) беріп емдеумен бірге жасайды.

Маусымдық аллергиялық ринитте гормонның аэрозолын қолдану көмектеседі.

Қосынды (аллергиялық, инфекциялық) аллергиялық ринитте оксикорт (тетрациклин+гидрокортизон) аэрозолы жақсы нәтиже береді.

Мошкевич В.С. қозған бактериальды аллергиялық ринитті емдеу үшін қысты күні аэрозольды беру схемасын ұсынады:

1,3,5,7 – тәуліктерінде құрғақ ингаляция комплексі – белсенді антибиотик – 0,1; сульфамид – 0,25; димедрол – 0,05; эфедрин – 0,012; аскорбин қышқылы – 0,2.

2,4,6,8 – тәуліктерінде – гидрокортизон – 0,025; димедрол – 0,05; хлорид натрий – 0,5% - 50.

9,10 – тәуліктерінде – димедрол – 0,05, эфедрин – 0,02.

Курортта шырышты қабықтың функциясын қалыптастыратын майлы ингаляциялары жүргізіледі. Ингаляция құрамына кіретін майлар: эвкалиптік, фенхел, шырғанақ, жалбыз, анис, лимон, лаванда, итмұрын және қызыл май. Аллергиялық риниттің қозуын комплексті емдеу керек.

Бұл айтылған емдеу әдістері аурудың қозуын басады. Бірақ аллергеннің жаңадан кіріп, рецидив шақыруынан қорғамайды.

Ең жақсы көмектесетін ем – аллергендерді аэрозолдік әдіспен беретін локальдық иммунотерапия.

40. ҚҰЛАҚТЫҢ АЛЛЕРГИЯЛЫҚ АУРУЛАРЫ

Сыртқы құлақ аурулары. Сыртқы құлақта атопиялық дерматит жиі кездеседі. Дененің басқа жерлерінің зақымдануымен жүруі мүмкін. Көбінесе бір жасқа дейінгі балалар ауырады. Есту жолы қышиды.

Үлкендерде сыртқы құлақта және есту жолында аллергиялық дерматит дамиды. Оның себептері – металдан сырға тағу, косметикалық крем, антибиотиктерді құлаққа тамызу, кейде көзілдірік киюге де байланысты.

Аллергиялық дерматит – тері ісініп, эритема және папулалар пайда болуымен білінеді. Емі – жанасулық және атопиялық дерматиттерді емдеу әдістері.

Аллергиялық жедел ортаңғы отит – балаларда өте жиі кездеседі. Оны мукозды отит, тубоотит, катаральды ортаңғы отит дейді. Орталық құлақта қан сарысуының экссудаты, серозды сұйық жиналады.

Орталық құлақпен есту каналының шырышты қабығының гиперсекрециясында секрет қоюланып, тұтқырлығы жоғары болып бөлінеді. Оның құрамында иммуноглобулиндер және лизосомальды ферменттер көбейеді. Кейде баротравмадан кейін құлақтан қан да шығуы мүмкін. Балаларда катаральды аллергиялық отиттің дамуы есту жолының кеңдігіне және горизонтальды орналасуына байланысты. Катаральды аллергиялық қабынудың дамуына аденоидтар және есту жолының функциясының бұзылуы, инфекция және дұрыс тамақтанбау бейімдейді.

Аурудың көріністері – естудің нашарлауы, құлақ іші толып тұрғандай, есту өзегінің өткізгіштігінің бұзылуы. Құлақтың жарғағы ішіне қарай тартылған, кейде серозды секрет бөлінеді. Құлақ жарғағы әуелі ақ, кейіннен көкшіл – сұр болып қара-қоңыр түске ауысады. Жарық рефлексі өзгерген. Аудиометрияда 20-40 дб жиілігінде дыбыс өткізуі төмендейді.

Аллергиялық созылмалы ортаңғы отитте құлақ жарғағы қалыңдайды. Отоскопияда шырышты қабық өзгерген және шырышты тартылыстар көрінеді. Эпитимпанит пен мезотимпанит кездеседі. Отомикроскопияда барабан қуысының шырышты қабығы ісініп және промонториум мен есту түтігі тесігінің маңы жастық тәрізді қалыңдайды. Шырышты қабық полиптер шығуымен өзгеріп, көгереді немесе көкшіл-қызғылт түсте болады. Клиникалық көріністері әртүрлі, өзгеріп отырады. Көбінесе мукозды немесе шырышты-мукозды, әредік серозды экссудат бөлінеді. Құлақ естуі-дыбыс қабылдауы және өткізуі тым төмендейді. Ортаңғы аллергиялық отиттің симптомдары: құлақтың мүкістігі күннен-күнге күшейе береді. Құлақ жарғағы қалыңдайды, дыбыс түтігінің іші бітіп, созылмалы ауру жылына бірнеше рет қозып отырады. Олардың 70% аллергиялық ринит болады.

Аллергиялық құлақ ауруының емі. Риниті болса, қоса емдейді. Балаларға емізік беруді тоқтатады. Мұрынына тамыр тарылтатын дәрілерді тамызады. Вальсальв тәжірибесін қолдану жақсы. Бұл шаралар есту түтігінің өзегін ашу үшін жүргізіледі. Хирургиялық әдістерде қолданылады. Олар – аденотомия, барабан қуысына жиналған сұйықты ағызып жіберу үшін барабан жарғағының парацентезі және есту түтігіне желдеткіш түтік қою. Болжамы жақсы. Балалар 12 жасқа келгенде есту түтігінің өзгерістері жақсарып, жазылады. Созылмалы аллергиялық отиттің емі әржақты, жергілікті және жалпы шараларды қамтиды. Жергілікті емді микроскоппен ортаңғы құлақты тазалаудан бастайды. Ұсақ полиптерді, грануляцияны, экссудатты алып тастайды. Құлақты жылы антисептикпен жуады. Барабан қуысына бор қышқылының 3% спирт ертіндісімен турундалар қояды. Қозған кезде тубус кварц, ремиссияда УВЧ және ДМВ – терапия тағайындайды.

Эфедрин ертіндісімен жұтқыншақтағы есту түтігінің тесігін анемизациялап үрлейді. Антибиотиктерді, сульфаниламидтерді, В-тобының витаминдерін, аскорбин қышқылын береді.

Құлаққа левамизолдың 0,05% ертіндісін тамызады.

Мынандай эмульсияны құлаққа пайдалануға болады: ампициллин – 100 000 ЕД, левамизол – 0,1г, сусыз ланолин – 0,3, вазелин – 10, гидрокортизон суспензиясы 2% - 2г.

Мынандай балауыз дәрі – оксациллин – 100 000 ЕД, левамизол 0,1г, сусыз ланолин – 0,3, какао майы – 0,3, гидрокортизон суспензиясы 2,5% - 1г.

Балауыз және эмульсияны құлақты тазартып жуғаннан кейін қояды. Құлақ түйінін басып тұрып оларды есту түтігіне кіргізеді. Аэрозольды (0,1% левамизол, антигистаминдік дәрілер, кортикостероидтер) жіберуге болады.

 

БРОНХ ДЕМІКПЕСІ

Бронх демікпесі (БД)- созылмалы рецидивті ауру, патогенезі арнайы және арнайы емес тітіркенулерге бронхтардың гиперреактивтілдігінен бронхоспазм дамып,эозинофильді гиперсекрециясымен шырышты қабығының ісінуінен болатын қайтымды ұстамалы тұншығу.

Шет ел ғалымдары БД-ін үш түрге бөледі: экзогенді (аллергиялық); эндогенді (аутоиммунды) және аспириндік. Эндогенді түрінде аллерген табылмайды, науқастар - 30 жастан асқандар, ауа райының және температураның өзгеруіне, әртүрлі (арнайы, арнайы емес) тітіркенулерге гиперсезімталдығы бар, аспиринді көтере алмайды, полипті синуситтері болады. Аллергендердің терлік сынамалары - теріс, қанда IgE-қалыпты. Ауру персистентті жүреді, кортикостероидтер жақсы көмектеседі. Вирусты респираторлы ауру өте сирек, бірақ инфекция ошақтары жиі.

Экзогенді БД-інде экзоаллергендерге гиперсенсибилизациясы бар, IgE-көп, тері сынамалары оң.

Аспириндік БД - пиразолон препараттары тұншығу береді.

А.Д. Адо мен П.К. Булатовтың (1969) жіктемесі бронх демікпесінің басталу кезеңін демікпе алды (предастма) дейді. Көп уақыт созылған түнгі құрғақ жөтелумен бірге тамағы жыбырлап, қышиды. Демікпе алдында жедел немесе созылмалы бронхит, аллергиялық көріністер (ринит, есекжем), қанда және түкірікте эозинофилия байқалады. Туыстарында аллергиялық ауруларға бейімділігі болуы мүмкін. Демікпе алдының негізгі көрінісі - астматикалық бронхит. БД-сін екіге бөледі: аллергиялық және аллергиялық емес (псевдоаллергиялық) түрлері. Аллергиялық түрі тағы екіге бөлінеді: атопиялық (шаңды, тозаңды), инфекциялық (стрептоккоктық, нейсериальды). Аллергиялық емес түрі-аспириндік, дәрілік, стресстік. Ауырлығына қарай I-II кезең деп бөледі. Әрқайсысының қозған, ремиссия фазасы болуы мүмкін.

Г.Б. Федосеев (1982) БД-ні клинико-патогенездік варианттарға бөледі:

1) атопиялық;

2) инфекцияға тәуелді;

3) аутоиммундық;

4) дисгормональды;

5) жүйкелік-психиялық;

6) адренергиялық дисбаланс;

7) холинергиялық;

8) бронхтардың біріншілікті өзгерген түрі (физикалық күштің әсері, аспирин б.д.).

БД-атопиялық варианты, тұқым қуалаушылық негізі бар, әртүрлі аллергендерден дамитын аллергиялық реакцияның реагиндік түрі. Қоздыратын аллергендер: өсімдік тозаңдары, тұрмыстық (үй шаңы, үй жануарлары, грибтер, жәндіктер), тағам, дәрі, инсектицидті, кәсіби факторлар. Атопияда иммуноглобулин Е-ні көптеп шығаруға организмнің генетикалық бейімділігі болады.

БД – үлкен және кіші бронхтардың гиперсезімталдығымен және хелпер-2-нің әсерімен дамитын созылмалы қабыну. БД-нің иммунологиялық механизмі - аллергия реакциясының 1-түрі. Хелпер-2 лимфоциті ИЛ-4, ИЛ-5 өндіреді. ИЛ-4-тің әсерімен В-лимфоциттері IgE синтездейді. ИЛ-5 эозинофилдерді белсендіреді. IgE – базофилдермен байланысып, биологиялық белсенді заттарды бөледі. Цитокиндер мен эозинофилдер эндотелий клеткаларын зақымдап, аллергиялық қабынуды (аллергиялық реакцияның IV- түріне ұқсас) күшейтеді.

Атопиялық-синдром балалардың 30%-ында кездеседі. Ғылыми болжам бойынша бұл синдром келешекте 60%-ға дейін көбейеді.

Инфекция - тәуелді варианты бактериялық инфекциялар (стафилококк, нейссериялар), вирустар (респираторлы-синцитиальдық вирус, парагрипп) микоплазмдардың әсерінен дамиды. Вирустар және олардың метаболиттері В-адреноблокатор сияқты әсерімен вагус бронхоконстрикторлық рефлексінің афференттік аймағын зақымдайды. Респираторлық инфекциялар лимфоцитарлық гистамин-резилинг өнімін көбейтіп, базофил және мес клеткаларынан гистамин шығарады.

Аутоиммундық вариант-атопиялық және инфекциялық демікпенің дамуының соңғы кезеңі. Патогенезінде өкпенің ұлпаларына қарсы антиденелер пайда болады. Аутоантиденелер-антиядерлі, өкпеге қарсы, және бронхтың тегіс салалы бұлшық етіне қарсы.

Дисгормональдық вариант: БД - глюкокортикоидтың (бүйрек безінің қыртысының жетімсіздігі) және жыныс бездерінің функцияларының (дисовариальды бұылыстар) өзгерістерімен дамиды.

Жүйкелік-психиялық вариант. БД - дамуы психиялық-эмоциялық стресстің әсерімен бронхтардың гиперреактивтілігінің дамуына байланысты.

Жүйкелік-психиялық бұзылыстар аурудың дамуында клиникалық көріністерінің негізіне айналады.

БД адренергиялық дисбалансы-патогенезінде үлкен рөл атқаратын β-адренорецепторларының блокадасымен альфа-рецепторларының сезімталдығының жоғарылауына байланысты. Бұл жағдайлар бронх рецепторларының туа болған ақаулығынан немесе жүре пайда болған экзогендік факторлардың әсерінен. Мысалы, вирусты инфекциялардан, аллергиялық сенсибилизациядан, симпатомиметиктерді қалыптан көп қолданудан және басқалар.

Холинергиялық вариант-ваготонияның үстемдігінен дамиды. Ацетилхолин рецепторларының қатты қозуы ірі және орташа бронхтардың жиырылуына және бронх пен трахеяның шырышты қабығының, серозды бездерінің гиперсекрециясына әкеледі.

БД-нің реактивтілігінің біріншілік өзгеруі туа болған эпителий арасының кеңеюіне және ирритациялық рецепторлардың гиперреактивтілігіне байланысты, БД-нің бұл түріне аспирин демікпесі және физикалық күштеуден болған демікпе кіреді. Физикалық демікпенің дамуына гипервентиляция, тоңу және бронхтардың ылғалды жоғалтуы да әсер етеді.

Аспирин демікпесі немесе астматикалық үштік (тұншығу ұстамасы, риносинусит және мұрын полипозы, аспиринді көтере алмау), аспирин және басқа стероид емес қабынуды басатын препараттар арахидон қышқылының метаболиттерін бұзады. Аспирин демікпесі барлық БД-15%-ы.

БД-жеңіл түрінде ауру қозуы жеңіл, аптасына 1-2 рет. Түнде дем алудың бұзылуы айына 1-2 реттен аспайды. Ұстамалар арасында жағдайы жақсы. Дем шығарудың жоғарғы жылдамдығы (пиковая скорость выдоха)-ДЖЖ-қалыптың 80%-ынан көп.

БД-орташа ауырлығында қозу аптасына 1-2 рет, түнгі демікпе айына 2-ден көп, ДЖЖ-60-80%. Брохолитиктер жақсы көмектеседі.

БД-ауыр түрінде қозу жиі, симптомдары тұрақты, түнгі демікпеде жиі, физикалық белсенділігі төмендеген, ДЖЖ-60%, бронхолитиктерден кейін қалыптың төменгі деңгейіне ғана жетеді.

БД ауруын емдеудің жалпы бағдарламасы:

1) науқасты міндетті оқыту бағдарламасы; 2) аурудың ауыр-жеңілін бақылаумен анықтау; 3) ауру қоздыратын факторларды болдырмау; 4) жеке кісінің дәрілік емінің схемасын анықтау; 5) тұншығу кезіндегі жедел көмекті жоспарлау; 6) диспансерлік бақылау.

Науқас санитарлық ағарту бағдарламасы бойынша БД профилактикасын білетін болады. Науқас күнделік дәптерге өз жағдайын, ДЖЖ-көрсеткіштерін жазып отырады. Аллергенмен жанасулық болдырмай, дер кезінде дәрігерге көрініп отыруы, науқастың өмірін жақсартады. Ең алдымен науқастың алатын дәрісін (дозасын) анықтайды.

Бронхолитиктер мен қабынуға қарсы қолданатын дәрілер төрт сатылы тағайындалады. Емдеу сатылы БД ауыр-жеңіл ағымына байланысты. Бірінші сатысы БД-жеңіл түрінде, 2-3 сатысы БД орта ауырлығында, төртінші сатысы-БД-нің ауыр түрінде жүргізіледі.

Қолданатын препараттар-қабынуға қарсы (негізгі емі) дәрілер және брохолитиктер. Негізгі (қабынуға қарсы) препараттар-кромолин қатарындағылар –интал, задитен, тайлед, дитек (1г. интал + 0,05 мг фенотерол);

- ингаляциялық глюкокортикостероидтер-бекотид, бекломет, ингакорт, (флунизолид);

- жүйелі глюкостероидтердің (ингаляция, таблеткалары) қабынуға қарсы әсері, клеткалардың көбеюін белсендіретін цитокиндердің блокадасымен, тыныс алу жолындағы шырышты қабығындағы мес клеткаларының азаюына әкеледі. Глюкокортикоидтар бронхтарды жиырып, тыныс алу жолындағы тамырлардың өткізгіштігін азайтып, ісікті қайтарады. Глюкокортикоидтардың ингаляциясының кері әсерлері жоқ. Сондықтан глюкокортикоидтар БД-да негізі ем болып саналады.

Бронхолитиктер үш үлкен топқа бөлінеді:

1. Симпатомиметикалық бронходилятаторлар-адреномиметикалық дәрігер, қосынды β-адреностимуляторлар және таңдаулы (селективті) β-адреностимуляторлар;

2. Ксантин өнімдері-эуфиллин және басқалар.

3. Холинолитикалық дәрілер-атропин, платифиллин және олардың аналогтары;

Адреномиметиктер (адреналин, эфедрин) бронх шырышты қабығының ісігін азайтып, жедел бронх кеңітетін нәтиже береді. Бірақ олардың кері әсерлері-тахикардия, артериальдық қысымды көтеру, инфаркт миокард және геморрагиялық инсульт қаупі. Адреналин егісімен тіке әсер етсе, эфедрин әсері 40-60 мин. кейін басталып, бронх кеңітуі 3-4 сағат өткен соң байқалады. Сондықтан тұншығуды басу үшін екеуінде бір мезгілде (адреналин 0,1%-0,2-0,5 мл. және эфедрин 5%-0,5-1мл) бұлшық етке немесе көк тамырға енгізеді.

Қосынды Β-адреностимуляторлары-изодрин (новодрин, зуспиран), орципреналин сульфат (алупент, астмопент) В12 адреналин рецепторларына тіке әсер етіп, ингаляцияда өте тез және тұрақты (3-4 сағ) эффект береді. Бірақ, олар тахикардия, бас айналу, ауызы кеуіп, аритмия, метеоризм дамытады.

Таңдаулы (селективті) В2-адреностимуляторлары (В2-агонисттер) аз уақыт (5-6 сағ) және ұзақ (пролонгирлі) 12 сағаттан көп әсер ететін болып бөлінеді. Қысқа уақыт әсерлі агонисттер-беротек (фенотерол), сальбутамол (вентолин), бриканил (тербуталин-сульфат) ингаляцияда бронхтарды кеңейтіп, кірпікті эпителийлердің қозғалуын белсендіреді.

Ингалятор тәулігіне 4 реттен көп қолданылып, бір сеанста 2 рет қана дем алады. Көп қолдану бронх рецепторларының дәріге үйренушілігін дамытып және өкпенің жабылып қалуы, кісі өліміне әкелуі мүмкін.

Ұзақ әсерлі В2-агонисттер (сальмотерол, формотерол, сальтос және басқалар) түнгі уақытта болатын қозуды (дәрі бермеу синдромы) тоқтатады.

Ксантин өнімдері-эуфиллин және басқалар бронхты тез кеңітеді, өкпе артериясының және жалпы артериальдық қысымды төмендетеді.

Көк тамырға тәулігіне 2,4% - 10-20 мл эуфиллин береді. Ішке 0,15г. әрбір 6 сағатта ішкізу керек. Эуфиллиннің ұзақ (12 сағат) әсер ететін препараттары-афонил-ретард, теопек (теодур, теофилл, теолонг).

Холинолитиктер - атропин, платифиллин, атровент, беродуал және басқалар, бронхтарды өте кеңітеді. Бірақ олар бронх секрециясын азайтып, түкірікті қойылтады және тахикардия береді, көз көруін бұзады. Атропин ингаляцияға (0,2-0,4мг) және емдік шылым «Астматол» ретінде пайдаланылады. Бронхспазмда көктамырға, тері астына жібереді. Қосынды препарат солутан-20-30 тамшыдан күніне 3 рет ішеді, эфатин (эфедрин, атропин және новокаинның қосындысы) ингаляциямен ішке дем алуға, 3-4 рет тағайындалады.

Атровент (атропин+вентолин) және атропиннің беротекпен, беродуалмен қосындысы ингаляцияға әрқайсысы 2 дем алумен, арасы 6-8 сағаттан қолданылады.

БД - жеңіл түрімен ауыратындарға бірінші сатылық дәрілері-қысқа әсерлі β-агонисттері және интал бар препараттар беріледі. Орта ауырлықты науқастарға екінші сатылы дәрілерді-кортикостероидтердің ингаляциясы, интал препараттары беріледі. Ауыр науқастарға үшінші сатылық дәрілері-кортикостероидтер (ингаляцияға және басқадай жолдармен), ұзақ әсерлі В-агонисттері, М-холиномиметиктер, ксантин-өнімдері беріледі. Кейде иммунодепрессанттар (метотрексат, циклоспорин А, циклофосфамид) тағайындалады.

БД-атопиялық түрінде бұрын науқастан бөліп алынған аллергенмен емдейді (арнайы иммунотерапия) немесе аллергенді шығару емі (экстрокорпоральдық емдеу) жүргізеді.

Элиминациялық емдеу. Аллергиялық кабинетте өтетін арнайы гипосенсибилизация-аллергеннің (аллерген инфекциялық емес) дозасын біртіндеп көбейтіп тері астына егу. Арнайы иммунотерапия орта және ауыр ағымды бронх демікпесінде көмек бермейді.

Экстрокорпоральдық емдеу (плазмаферез, гемосорбция, плазмафильтрация және басқалар) аурудың қозуын тез және бірден тоқтатады, дәрімен емдеудің нәтижесін жақсартады, және дәрінің дозасында азайтып беруге болады.

БД-инфекциялық түрінде арнайы иммунотерапия организмнің тыныс алу жолындағы инфекцияларына қарсы қорғанысын көтереді. Сол сияқты вирустарға қарсы және иммунитет қалыптастыратын дәрілер де пайдалы. Олар-тактивин, емдік әсері төмендеу-тималин, декарис, кейде интерферон, иммуноглобулиндер көмектеседі.

Гетерогенді бактериальды вакцинаны немесе полисахаридті комплексті (пирогенал, продигиозан) қолдану тиімді.

Аурудың қозған кезінде тыныс алу жолындағы қабынуды басу үшін антибиотиктер, сульфамидтер, фитонцидтер және стероид емес, қабыну басатын дәрілер тағайындалады.

Бүйрек үсті безінің глюкокортикоидтық функциясы жетіспегенде этимизол береді, инфекция ошағынан арылтады, организмнің арнайы емес резистенттілігін көтереді.

Бүйрек үсті безінің жалпы жетімсіздігінде кортикотропин немесе синактен тағайындайды, гипофиздің кортикотроптық функциясын көтеру үшін этимизол беруге болады.

БД жүйкелік-психиялық түрінде емге қосымша психотерапия, психотропты және седативтік дәрілер, электросон, вагосимпатикалық және паравертевральды (Сперанскийдің әдісімен) новокаин блокадасы тағайындалады.

Аспирин демікпесінде емдеу бағдарламасына элиминациялық диета және аспириннің аз дозасымен десенсибилизация жүргізіледі. Салицил қышқылы бар тағамдарды (консерванттар, томат, жас картоп, цитрустарды және басқаларды) диетаға кіргізбеу жөн. Аспирин десенсибилизациясы жақсы нәтиже береді. Аспириннің дозасын 5-6 мг-нан бастап біртіндеп көбейтеді.

Физикалық жүктемеден кейін болатын демікпеде физикалық жаттығу, аутофизикалық реабилитация жүргізіп, кальцийдің антогонистерін (нифедипин, коринфар және б.) береді. Глюкокортикоидтар көмектеспейді.

Симптомдық емдеу. Бронх жолын ашуға қақырық шығаратын дәрілер пайдалы. Бронхтың шырышты қабығына тіке әсері бар, секрет сұйылтатын дәрілер (эфирлі майлар, йодидтер, натрий гидрокарбонат, т.б.) және олардың сыртқа шығуын көбейтетін (асқазаннан рефлекторлы құсу орталығына әсер ететін) препараттар (термопсис, алтей тамырының, өгейшөп жапырағының, бақыжапырақ тұнбалары) және муколитиктер (трипсин, химопсин, рибонуклеаза, мукалтин, бромгексин, бисольвон, т.б) пайдаланылады. Калий иодид қақырық түсіреді: 3% ертіндісінің 1 ас қасықтан тамақ артынан 5-6 рет, 5 күн бойы береді.

Термопсис тұнбасы 200 мл суға 0,8-1 г. Бір ас қасықтан тамақ алдында күніне 5-6 рет ішеді. Трипсинді немесе басқа ферменттерді ультрадыбысты ингаляциямен беру жақсы нәтиже береді. Оксигенотерапия артериальдық қанда оттегін көбейтеді.

Дәрісіз емдеуге тыныс алу жолының гимнастикасы,кеуде массажы, иглорефлексотерапия жатады.

Емдік бронхоскопия-натрийдің изотониялық ертіндісімен протеолизистік ферменттер (трипсин, химиотрипсин 10-20 мл) мен муколитиктерді (ацетилцистеин 10%л, бромгексин 4-8 мг) қосып бронхтарды жуады.

Ұстамалы тұншығу мен демікпелік жағдайда жүргізетін жедел көмек.

Жеңіл тұншығуды эуфиллин, теофедрин немесе антастман, но-шпа, папаверин немесе галидор таблеткасын немесе 30-60 тамшы солутан ішумен тоқтатады. Көбінесе аяғын ыстық суға салу, арқасына қыша қағазын басу жақсы көмектеседі. Кейде адреналин өнімдерінің (изопреналин, орципренал препараттарын) бір ингаляциясы жеткілікті болады.

Орта ауырлықты тұншығуды көбінесе 0,1% адреналинді 0,5-1 мл тері астына немесе аэрозоль ретінде берумен басады. Емдік әсер 2-3 минөттен кейін басталып 1 сағатқа дейін сақталады. Сондықтан адреналинді тәулігіне 10 рет беру керек.

Бронх кеңеюін сақтау үшін адреналинмен қоса эфедрин (5% ертіндісі 0,5-1 мл тері астына немесе бұлшықетке) берсе, емдік әсер бірнеше сағатқа созылады. Егер науқастың гипертониясы болса, адреналиннің орнына орципреналин (алупенті), гексапреналин (ипрадол), вентолин (сальбутамол), беротек (фенотерол) береді. Алупент (0,5мг) инъекциямен және аэрозоль (2-5%-1мг-ға дейін) ретінде қолданылады. Беротех ингаляцияға, ипрадол көк тамырға (5-10 мкг, 1-2 ампулы) беруге арналған.

Адреналин препараттарынан нәтиже болмаса, эуфиллинді (аминофиллин) көк тамырға ақырын-баяу жылдамдықпен кіргізеді, кері әсері (жүрек айну, құсу, жүрегі ауыру) болса, бірге қосылған папаверин (2%-2 мл), но-шпа (2%-2 мл) және дибазол (1%-2 мл) қолданылады.

Түнгі ұстамада және тахикардияда тері астына платифиллин (0,2%-1мл) немесе атропин (0,1%-0,5-1мл) берумен жағдайын жақсартады.

Кейбір аурулардың жүрегі ауырса, наркоз аппаратынан азоттың шала тотығымен, оттегімен дем алса жақсы көмектеседі. Егерде ауруларда аллергиялық көріністер болса, димедрол, супрастин немесе пипольфенді көк тамырға береді.

Тұншығу ауыр өткенде, жоғарыдағы емдер көмектеспесе, гиперкапниялық кома даму қаупі болса, жедел дәрігерлік көмектің арнайы бригадасын шақыртады. Ауруханаға түскенге дейін көктамырға адреналин, эуфиллин (қалыпты дозада), алупент (0,5мг 1мл физиологиялық ертіндісінде) өте баяу, минөтіне 10-15 тамшыдан, ипрадол (1-2 ампуласын 5 минут ішінде) береді. Сонымен бірге көктамырға глюкокортикоидты гормондар: преднизолон 30-60 мг немесе гидрокортизон 100-250мг, глюкозамен ( 5%-250-500мл) енгізеді.

Демікпелік статус-БД-нің асқынуы, эуфиллин мен симпатомиметиктерге резистенттілігі бар науқастардың дем алу жолының тарылуымен тыныс алу жетіспеушілігінің жедел дамуы. Демікпелік статустың (ДС) 1- кезеңінде (салыстырмалы теңгерілген) міндетті түрде оттегімен емдеу, сұйықтық құю және дәрімен емдеу (эуфиллин, глюкокортикоид) жүргізіледі. Оттегімен емдеу (ауамен қосылған оттегі 30-40%) тоқтаусыз беріледі.

Сұйықтық құю - гепарин қосылған 5%-глюкозамен, Рингер ертіндісімен, полиглюкинмен өткізіледі. Сұйықтық құю алғашқы тәулікте 3-3,5 литр, келесі күндері дене үстінің 1,6 л/м кв есебімен жүреді.

Дәрімен емдеуде адреностимуляторлар берілмейді, басқа дәрілердің де көбі берілмейді. Эуфиллин (2,4%-10 мл) физиологиялық ертіндісімен немесе глюкозаға 5000 өл.гепарин қосып, 4-6 мин.ішінде вена ішіне жіберіледі. Содан кейін вена ішіне тамшылатып бір сағатқа 0,9мг/кг есебімен аурудың жағдайы жақсарғанша, 6-8 сағат беруге болады. Эуфиллиннің тәуліктік дозасы 1,5-2г.

Преднизолонді (демікпелік статус) ДС-тың 1 кезеңінде 30мг, 2-кезеңінде 60мг, 3-кезеңінде 90 мг көктамырға береді.

ДС-тың II-кезеңінде (теңгерілмеген) осы айтылған емге қосымша бронхоскоппен бронхтардың сегменттерін тазалайды.

ДС-тың III-кезеңінде (гиперкапниялық кома) ауруды өкпенің жасанды дем алу аппаратына қосады.

БД-нің ремиссия кезінде дәрісіз ем жүргізу керек: аллергия бермейтін диета, емдік дене шынықтыру, суға жүзу, массаж, физиотерапия, санаторияда емделу ұсынылады.

 

 

42. Студенттердің білімін тексеруге арналған тест тапсырмалары

 

Жалпы және клиникалық иммунология тақырыптары бойынша

 

1. Адамның иммунды жүйе мүшесін белгілеңіз

А. Бауыр

B. Қалқанша без

C. Бронхтар мен ішектердің шырышты қабаты

D. Фабрициус қапшығы

E. Көк бауыр

2. Адамның иммунды жүйе мүшесін белгілеңіз

A. Бауыр

B. Қалқанша без

C. Қалқанша маңы безі

D. Лимфатикалық түйін

E. Фабрициус қапшығы

3. Иммунитеттің арнайы факторы

A. Комплемент

B. Лизоцим

C. Лимфоциттер

D. Күңгірт клеткалар

E. Базофильдер

4. Иммунитеттің арнайы емес факторы

A. Пропердин

B. В–лимфоцит

C. Интерлейкин–2

D. Т–активен

E. Т–лимфоциттер

5. Сүйек кемігі – бұл:

А. Иммундық жүйенің орталық мүшесі

B. Иммундық жүйенің шеткері мүшесі

C. Иммундық жүйенің арнайы мүшесі

D. Иммундық жүйенің арнайы емес мүшесі

E. Комплемент өндіруші мүше

6. Лимфа түйіндері – бұл:

А. Иммундық жүйенің орталық мүшесі

B. Иммундық жүйенің шеткері мүшесі

C. Иммундық жүйенің арнайы мүшесі

D. Иммундық жүйенің арнайы емес мүшесі

E. Бағана клеткаларының түзілетіні

7. Иммунитеттің арнайы факторы

A. Комплемент

B. Лизоцим

C. Иммуноглобулиндер

D. Күңгірт клеткалар

E. Базофильдер

8. Иммунитеттің арнайы емес факторы

A. Интерлеикин-1

B. В-лимфоцит

C. Интерлейкин-2

D. Т-активин

E. Т-лимфоциттер

9. Адам иммунды жүйесінің орталық мүшесі:

А. Лимфа түйіні

B. Айырша без

C. Фабрициус қапшығы

D. Жауап жоқ

E. Қарбалас қалқанша без

10. Иммунитеттің арнайы факторы:

А. Комплемент

B. Лизоцим

C. Интерлейкин-2

D. Күңгірт клеткалар

E. Базофильдер

11. Көкбауыр – бұл:

А. Иммундық жүйенің орталық мүшесі

B. Иммундық жүйенің шеткері мүшесі

C. Имундық жүйенің арнайы мүшесі

D. Имундық жүйенің арнайы емес мүшесі

E. Комплемент өндіруші мүше

12. Эпитоп қайсы?

А. Ig

B. Антигеннің белсенді орталығы

C. Антиденелердің белсенді орталығы

D. Гаптен

E. Лимфокин

13. Паратоп қайсы?

А. Ig

B. Антигеннің белсенді орталығы

C. Антиденелердің белсенді орталығы

D. Гаптен

E. Лимфокин

14. Секреторлы компонент қайсысында бар

А. IgА

B. IgМ

C. IgЕ

D. Ig Д

E. IgG

15. Иммуноглобулиндер – бұл:

А. Иммундық жүйенің бейспецификалық факторы

B. Иммундық жүйенің спецификалық факторы

C. Адъюванттар

D. Комплемент компоненті

E. Медиатор

16. IgА жетіспеушілігінде қандай Ig көбейеді

А. А

B. Д

C. Е

D. К

E. G

17. Иммун жүйесінің шеткері мүшесі

А. Фабрицирус қапшығы

B. Қалқанша безі

C. Қарбалас қалқан безі

D. Бадамша бездері

E. Айырша без