Мои Конспекты
Главная | Обратная связь

...

Автомобили
Астрономия
Биология
География
Дом и сад
Другие языки
Другое
Информатика
История
Культура
Литература
Логика
Математика
Медицина
Металлургия
Механика
Образование
Охрана труда
Педагогика
Политика
Право
Психология
Религия
Риторика
Социология
Спорт
Строительство
Технология
Туризм
Физика
Философия
Финансы
Химия
Черчение
Экология
Экономика
Электроника

КЪЫРЫМТАТАР ТИЛИ ФРАЗЕОЛОГИЯСЫНЫНЪ ПЕЙДА ОЛУВ ЁЛЛАРЫ ВЕ СЕМАНТИК ДЖЭТИНДЕН БИРЛЕШЮВИ



Помощь в ✍️ написании работы
Поможем с курсовой, контрольной, дипломной, рефератом, отчетом по практике, научно-исследовательской и любой другой работой

 

Къырымтатар тилининъ фразеологиясы, халкънынъ буюк хазинеси оларакъ, онынъ азырджеваплыгъыны, кескин акъылыны косьтере. Фразеологик ибарелер несиль-несильден, агъыз-агъыздан кечип, тильнинъ ифадели васталары сыфатында сакъланып къалдылар. Оларнынъ шекили къыскъа – манасы терен. Тильнинъ лексик зенгинлигинде фразеологизмлер буюк ер алалар. Оларнынъ пейда олув алларыны огренмек ичюн, тек тиль дегиль, халкънынъ тарихыны, адетлерини де огренмек керек.

1. Энъ къадимий фразеологик ибарелер – бу къырымтатар халкъы Ислям динини къабул этмезден эвель заманларда пейда олгъан ве табиат мусибетлеринен багълы фразеологизмлердир.

Меселя: «Ер ютсын».

Бу фразеологик ибаре, къадимий заманларда яшагъан адамларнынъ зельзелеге огърагъаныны акс эте.

2. Къырымда Ислям дини даркълангъан сонъ, даа бир сыра фразеологизмлер пейда олды.

Меселя: «Алла белясыны берсин», «Алланынх ёлу», «Алла косьтермесин»

3. Чокъусы фразеологик ибарелер халкънынъ урф-адетлерини косьтерерлер. Бу той-дюгюнлернен, байрамларнен ве дженазелернен багълы олгъан фразеологизмлердир.

Меселя: «Бет ачмакъ», «Баш къошмакъ», «Никя къыймакъ», «Баш таш».

4. Халкънынъ тарихинен багълы олгъан фразеологизмлер де къырымтатар тилининъ фразеологиясында буюк ер алалар.

Меселя: «Тахткъа минмек», «Къаныны ичмек», «Баш урмакъ».

5. Фразеологик ибарелер эр миллетнинъ шахсий хазинеси сыфатында сакъланып къалмакъталар, онынъ ичюн къырымтатар тилинде де, тек шу тильге, шу топракъкъа менсюп олгъан фразеологизмлер бар.

Меселя: «Къатмерли сёзлер», «Къыркъ дереден сув кетирмек».

6. Чокъусы фразеологизмлернинъ пейда олувы халкъ агъыз яратыджылыгъынен багълы.

Меселя: «Башыны гъайып этмек», «Кенди козюне инанмакъ».

7. Языджыларнынъ иджады вастасынен пейда олгъан фразеологизмлер де тилимизнинъ зенгинлигинде муим ер туталар. Энъ эрте язылгъанлардан «Кульметин» VIII асыр, «Тонюкук» VIII асыр, «Кудатку билиик» II асар, «Девону, лугатит тюрк» II асыр эсерлери.

Бу эсерлернинъ эписи тюркий халкъларгъа менсюп олгъаны беллидир. Абдульмеджит эфендининъ 600йыл эвельси язылгъан шиирлеринде аля бу куньге къадар къулланылгъан фразеологоик бирикмелери расткеле.

Меселя: «Къара къан ичмек», «Баштан кечмек», «Къан яшлар сачмакъ».

Къырымтатар фразеологиясыны зенгинлештирген ёллардан кене бири – бу тильнинъ шивелердир.

Фразеологизмлерни лаф эткен адам уйдурмай, олар энди азыр шекильде къулланылалар. Онынъ ичюн бойле сёз бирикмелери сербест олмай. Олар тургъун шекильде къулланыла.

Меселя: «Дёрт козьнен беклемек», «Къыскъа аякълы», «Къара баджакъ».

Бойле, бир де бир къысмы, я да бутюн алда кочьме манада олгъаны ичюн образлыкъкъа, зенгин бирикмелерге фразеологизм дениле.

Фразеологик алында, сёзлер, бирикмелер киби, джумлелер де олмакъ мумкюн. Шунъа коре фразеологизмлерни 3 группагъа айырмакъ шарт.

I. Фразеологик бирлешменинъ семантикасы, сёзнинъ семантикасынен бир. Онынъ манасы бир сёзнен анълатыла.

Меселя: «Бурну алдында турмакъ» – огюнде.

II. Фразеологик бирлешменинъ семантикасы, сёзнинъ семантикасынен бир. Онынъ манасы сёз бирикмесинен анълатыла.

Меселя: «Копек масхара этмек» – зияде масхаралыкъ

III. Фразеологик бирлешменинъ семантикасы, джумленинъ семантикасынен бир. Онынъ манасы джумленен анълатыла.

Меселя: «Бир аякъ кирип чыкъмакъ» – бир ерге тез барып кельмек.

Къырымтатар фразеологизмлернинъ арасында, аркетекнинъ умумий манасынен бирлешкен фразеологизмлер буюк ер къаплап алалар. Арекет, фразеологизмнинъ лексик маналарынен берабер, семантик разрядларында укюм сюре. Бойле фразеологизмлерге – фиилли дерлер.

Къырымтатар тилинде шахсларнынъ умумий манасынен бирликте олгъан фразеологизмлер де чокъ раст келе. Шахыс, фразеологизмлернинъ лексик маналарынен берабер семантик разрядларына да укюм сюре.

Меселя: «Къыскъа аякъ» – къадын, апай.

Къырымтатар тили фразеологиясынынъ классификациясы озюнинъ эсасында башкъа тюркий биллернинъ классификациясындан чокъ феркъланмай, чюнки чокъусы фразеологизмлернинъ тамырлары умумтюркий лексикасынен багъы ола. Бир шекильде къулланылгъан компонентлерге тургъун бирикме дерлер.

Меселя: «джан бермек», «Пычакъсыз соймакъ».

Тургъун бирикмелер эки сой олалар.

I. Адет узре бир фикирни ифаделенген муреккеп терминлер.

Меселя: «Къара баджакъ» – фукъаре адам.

II. Образлыкъкъа зенгин олгъан фразеологизмлер:

Меселя: «Юзюни къангъа боямакъ» – котеклемек.

Къырымтатар тилиндеки фразеологик ибарелернинъ энъ меракълы чизгиси исе, бу, оларнынъ мундериджеси айры сзлернинъ манасынен багълы олмагъаны.

Бойленен, бу макъаледе костерильген фразеологик ибарелер бизим фразеологиямызнинъ кучюк бир файызыдыр. Къырымтатар тильнинъ фразеологиясы – бу пек меракълы ве буюктен-буюк бир мевзудыр.

 

Доверь свою работу ✍️ кандидату наук!
Поможем с курсовой, контрольной, дипломной, рефератом, отчетом по практике, научно-исследовательской и любой другой работой



Поиск по сайту:







©2015-2020 mykonspekts.ru Все права принадлежат авторам размещенных материалов.