Мои Конспекты
Главная | Обратная связь


Автомобили
Астрономия
Биология
География
Дом и сад
Другие языки
Другое
Информатика
История
Культура
Литература
Логика
Математика
Медицина
Металлургия
Механика
Образование
Охрана труда
Педагогика
Политика
Право
Психология
Религия
Риторика
Социология
Спорт
Строительство
Технология
Туризм
Физика
Философия
Финансы
Химия
Черчение
Экология
Экономика
Электроника

Праблема безасабовых сказаў. структурна-семант. разнавіднасці безасабовых сказаў. Размежаванне безасабовых і інфініт сказаў у рэчышчы традыц. бел. сінтаксісу.



Безасабовыміз'яўл. аднасаст. сказы, якія назыв. працэс або дзеянне ці стан, што адбываюцца незалежна ад актыўн. дзеяча: Ветрана з самага рання; А на душы, бы ў склепе, сыра. Гал. чл. выраж.: 1) безасабовым дзеясл.: Душна, ціха вечарэла. Чуць марозіла; 2) асаб. дзеясл. у форме безасабовасці (форма 3-й ас. адз. ліку цяп. ці буд. часу або ніяк. роду для прошл. часу): Пахла свежаўскапанай зямлёй; 3) прэдыкатывам (са звязкай ці без): Пуста без цябе, Ціха зрабілася ў наваколлі. 4) дзеепрым. зал. стану (са звязкай ці без): 3 мінулым пакончана; 5) фразеалагіз. канструкцыямі: Ад гумна было рукой падаць да хацінкі.

Спецыфічна бел.-моўн. з'яўл. безасаб. сказы, гал. член якіх: • выражаны адмоўным словам няма: Няма вяртання і не будзе; • утвораны на асн. ўстойлівых спалучэнняў дзеясл. тыпу: брацца, збірацца, хіліцца,ісці і пад. з прыназ.-склонавымі формамі наз.: Хілілася да восені; • арганізаваны спалучэннямі адмоўя, інфінітыва і займ. ці прыслоўя: Поту з твару і то няма калі вынерці; • выражаны словамі відаць, чуваць і відно, чутно ў сцвярдж. ці адмоўных сказах: У не відаць было святла.

Безас. сказы ў структуры тэксту ўжываюцца тады, калі патрабуецца адлюстраваць рэальнасць, у якой адбываюцца стыхійныя, некіруемыя чал-кам працэсы і з'явы, перадаць мімавольнасць і некантралюемасць пэўнага фіз. ці псіхалаг. стану асобы, непазбежнасць у ажыццяўленні пэўных дзеянняў, іх магчымасць ці немагчымасць. Паводле семантыкі вылучаюць безасаб. ск., якія ўказваюць на: а) змену часу сутак: Развіднялася. На вуліцы вечарэе; б) атмасферна-метэарал. з'явы прыроды і змену надвор'я: грымела і бліскала; г) праявы стыхійных прыродных сіл: Страху рве з хаты; д) стан чал-ка: фізічны: рэзала бок; псіхічны: На душы было.

Інфінітыўныя сказыаднасаст. сказы, гал. член якіх выражаны незалежным інф.; яны абазн. дзеянне магчымае, немагчымае, неабходнае ці пажаданае: Інфінітыў - адзін займае пазіцыю гал члена і не залежыць ні ад якога слова.

3 дапамогай інфінітыўных сказаў перадаюцца разнастайныя сэнсавыя і эмац. адценні, якія немагчыма выразіць у сказах безасабовых, таму што ў іх дзеянне абстрагавана ад акт. дзеяча, а ў інфініт. яно скіравана да нейкай канкрэтнай асобы ці групы людзей. У залежнасці ад мадальных адценняў вылуч. функцыян. тыпы, у якіх выражаецца: • павіннасць і неабходнасць, напр.: Ехаць заўтра. • непазбежнасць або прадвызначанасць наступлення пэўнай падзеі кшталту: Быць бядзе!', • немагчымасць дзеяння (з выкарыстаннем часціц не або ці), напр.: Каму, як не табе, паслухаць жывую музыку вясны?; • пажаданасць ажыццяўлення дзеяння: Дастаць бы кусок зямлі, пабудаваць сваю хату; • пабуджэнне (загад, дазвол і інш.): Закрыць дарогу на суткі! • нерашучасць, роздум, сумненне ў неабходнасці выканання дзеяння, напр.: Ісці ці не ісці? • намер высветліць штосьці, меркаванне або запытанне (выкарыст. розныя пыт. сродкі), напр.: Ён маўчаў. Што сказаць ёй?.